A ARNOIA · O RIBEIRO · OURENSE
A Arnoia, onde a auga reza, o viño fala e a pedra cala
Un pequeno concello de O Ribeiro tecido de viñedos en socalcos, auga termal e aldeas de pedra, na confluencia do río Arnoia co Miño.
Hai lugares que non se explican con présa. A Arnoia é un deles: un concello pequeno da provincia de Ourense, encaixado no corazón da D.O. Ribeiro, alí onde o río que lle dá nome se entrega ao Miño entre ladeiras cosidas de viñedos en socalcos. O propio municipio resúmeo nun lema que parece escrito para lerse amodo: “Onde a auga reza, o viño fala e a pedra cala”. Abonda con pasear un anaco para entender que non é poesía de folleto, senón unha descrición exacta.
Aquí conviven, sen estridencias, as tres promesas que o concello ofrece ao visitante: natureza, cultura e deporte. A auga xorde morna da terra e fixo da Arnoia un pequeno destino termal; o viño de O Ribeiro críase en socalcos que debuxan a montaña; e a pedra —a das igrexas, os hórreos, as fontes e os lavadoiros— garda memoria de séculos. Bicotorto Pensión Boutique aséntase en pleno núcleo da Laixa (A Laxa), unha desas aldeas onde o tempo se mide en colleitas e non en reloxos, e desde onde todo o que merece verse queda, literalmente, a un paseo.
O monumento maior da Arnoia é a Igrexa parroquial de San Salvador, reconstruída en 1612 sobre un templo altomedieval do século X que dependeu do poderoso Mosteiro de Celanova. De nave única e bóveda de canón, conserva unha fiestra románica e un Cristo medieval que sobreviviron ás reformas, case como testemuñas silenciosas de mil anos de fe. Érguese preto da confluencia do Arnoia co Miño, nun dos recunchos máis serenos do concello.
O patrimonio menor tece o resto da paisaxe: a Capela de San Mauro (San Amaro), a Casa do Inquisidor en Remuíño, as capelas do século XVIII de San Roque e San Vicente, a Torre do Reloxo e vestixios máis discretos como A Cibdade (Carnós) ou O Castro (Lapela), para quen goza rastrexando a historia nos detalles. E moi preto da pensión, na propia aldea, consérvase o conxunto de hórreos da Laxa, esas arcas de pedra sobre piares que falan do vínculo antigo entre estas xentes, o gran e a terra.
A Arnoia é terra de auga. Do subsolo xorden augas hipotermais sulfuradas-bicarbonatadas a uns 22°C que deron orixe ao Balneario de Arnoia (Arnoia Caldaria), un establecemento de catro estrelas con circuíto termal e thermarium que, ademais de aos seus hóspedes, abre as súas portas a visitantes de día. É un emblema recoñecido do municipio —convén dicir que se trata doutro aloxamento, alleo a Bicotorto—, pero a súa existencia explica ben por que a auga ocupa o primeiro verso do lema da Arnoia. Podes coñecer os seus servizos en caldaria.es.
E é terra de viño. Os viñedos en socalcos que enmarcan o val producen os brancos e tintos da D.O. Ribeiro, unha das denominacións históricas de Galicia. Repartidas polo concello sobreviven adegas e lagares tradicionais —en Lapela, en Remuíño—, entre elas a Adega Eloi Lorenzo, testemuños vivos dunha cultura do viño que aquí non é reclamo turístico senón oficio herdado. Para trazar rutas e visitas pola comarca, a Ruta do Viño do Ribeiro é un bo punto de partida.
Quen queira abrazar a paisaxe coa vista ten onde subir. O Miradoiro do Monte dos Chaos, coas súas pasarelas e plataformas de madeira inauguradas en 2020, aséxase desde uns 140 metros de altura para dominar a confluencia do Miño e o Arnoia: unha desas panorámicas que xustifican a viaxe por si soas. Máis alá, entre A Arnoia e Castrelo de Miño, o Miradoiro de Coto Novelle ten a rareza xeográfica de pertencer a tres concellos á vez, e agasalla con vistas amplas do val vitícola.
Cando aperta a calor, a auga volve ser protagonista, pero esta vez para o baño. A área recreativa e praia fluvial das Poldras, sobre o río Arnoia, rehabilitouse en 2014 aproveitando un antigo muíño, e hoxe é un remanso de baño e merendeiro a un paso da pensión. Repartidas polo concello, as fontes e lavadoiros tradicionais de Oliveira ou Lapela completan ese pequeno museo ao aire libre da arquitectura popular da auga.
A Arnoia é de trato próximo, e o básico está á man. No corazón do pobo, a Tenda de Manola é unha institución local para o cotián; o pan e a repostaría póñeos a Panadería Santa Rita. Para comer sen saír do concello, mesóns como A Lareira ou o Restaurante Arnoia serven cociña local, a de sempre, a que sabe a esta terra.
Para calquera información municipal —festas, horarios, servizos— a referencia é o Concello da Arnoia, cuxa web arnoia.gal convén revisar antes da visita. Para ampliar o raio pola comarca de O Ribeiro e a súa capital, ribadavia.gal e o portal de turismo.gal axudan a planear excursións dun día. Un apuntamento útil para non confundirse: o Parque Etnográfico do Río Arnoia (Museo do Coiro / O Fiadeiro) atópase en Allariz, non na Arnoia.
Desde Bicotorto, no núcleo da Laixa, A Arnoia non se percorre en coche: camíñase. Os hórreos da propia aldea quedan á porta, e a praia fluvial das Poldras está a poucos minutos para refrescarse os días de calor. Gústanos orientar aos nosos hóspedes sen agobios: cara a que miradoiro subir segundo a luz da tarde, en que mesón local pedir o pemento de Arnoia —ese pemento fino e doce que é sinal de identidade do pobo, coa súa Festa do Pemento a principios de agosto, declarada de Interese Turístico de Galicia—, ou que adega visitar para entender o Ribeiro copa en man.
Se buscas auga termal, o Balneario de Arnoia abre a visitantes de día a pouca distancia; e se che apetece ampliar a viaxe, Ribadavia e o resto da comarca de O Ribeiro quedan preto para unha excursión. Nós poñemos a base tranquila —unha aldea de pedra, o silencio do val— e as claves da casa: onde mercar o pan, onde cear sen présa e por onde comezar. O resto ponno A Arnoia, que é moito.